วัดธรรมยาน (Wat Dhammayan) เป็นวัดที่มีความสวยงามและมีชื่อเสียงอีกแห่งหนึ่งของจังหวัดเพชรบูรณ์ ภายในวัดโดดเด่นด้วยพระอุโบสถสีขาวที่ด้านในเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธชินราชองค์สีทองอร่ามซึ่งถือเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองมาตั้งแต่โบราณ ด้านนอกพระอุโบสถเป็นที่ตั้งของประติมากรรมพญานาคคู่องค์ใหญ่ที่สามารถพ่นน้ำได้ โดยมีความเชื่อกันว่าหากโดนละอองน้ำพญานาคจะเกิดสิริมงคลแก่ชีวิต วัดแห่งนี้จึงเป็นที่รู้จักและมีผู้แวะเวียนมาทำบุญกันอย่างไม่ขาดสาย

ประวัติวัดธรรมยาน

     วัดธรรมยานตั้งอยู่ที่ตำบลนาเฉลียงในอำเภอหนองไผ่ วัดแห่งนี้สร้างขึ้นเพื่อเป็นอนุสรณ์บูชาพระคุณหลวงพ่อฤาษีลิงดำ วัดท่าซุง โดยมีการนำคำว่า “ธรรมยาน” ของสมณะศักดิ์ของหลวงพ่อฤาษีลิงดำที่มีนามว่า “เจ้าคุณพระสุธรรมยานเถระ” มาตั้งเป็นชื่อวัดเพื่อสื่อความหมายว่าเป็น “สถานที่ที่เปรียบเสมือนยานพาหนะ (เรือ) นำพาให้เข้าถึงธรรม” ภายในวัดมีพระอุโบสถสีขาวที่มีฉากหลังเป็นทิวเขา และมีประติมากรรมพญานาคคู่พ่นน้ำองค์ใหญ่ตั้งอยู่บริเวณด้านหน้าพระอุโบสถ ประติมากรรมพญานาคมีความยาว ๓๕ เมตร มีนามว่า พญาศรีสุธนและพญาศรีสุนันท์ ภายในพระอุโบสถได้รับการตกแต่งอย่างวิจิตรงดงาม ด้านในเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธชินราชองค์สีทองซึ่งเป็นพระพุทธรูปศิลปะแบบปางมารวิชัยที่เป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองมาตั้งแต่โบราณ และมีรูปเหมือนหลวงพ่อฤาษีลิงดำ(วัดท่าซุง) ประดิษฐานอยู่ภายในอีกด้วย นอกจากนี้ สถานที่สำคัญอีกแห่งภายในวัดแห่งนี้ คือ มหาวิหารหลวงพ่อยิ้ม ซึ่งเป็นที่ประดิษฐานหลวงพ่อยิ้ม หรือ สมเด็จพระพุทธธรรมยาน ซึ่งเป็นพระประธานภายในวิหาร นอกจากนี้ยังมีสมเด็จองค์ปฐม สมเด็จปางจักรพรรดิ์ หลวงปู่ปาน หลวงพ่อพระราชพรหมยาน และมีพระพุทธรูปประดิษฐานอยู่โดยรอบมหาวิหาร จำนวน ๑๐๔ องค์ ให้พุทธศาสนิกชนได้สักการะเพื่อความเป็นสิริมงคลอีกด้วย

          วัดเพชรวราราม ตั้งอยู่เลขที่ ๒๘๒ บ้านกกเบน ถนนเพชรเจริญ ตำบลในเมือง อำเภอเมืองเพชรบูรณ์ จังหวัดเพชรบูรณ์ สังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุต มีที่ดินตั้งวัดเนื้อที่ ๑๙ ไร่ ๑ งาน ๒๘ ตารางวา อาณาเขต ทิศเหนือยาว ๑๐๕ เมตร ติดต่อกับที่ดินของเอกชน ทิศใต้ ยาว ๙๔ เมตร ติดต่อกับถนนเทศบาลพัฒนา และที่ดินของเอกชน ทิศตะวันออกยาว ๒๘๕ เมตร ติดต่อกับที่ดินของเอกชน ทิศตะวันตกยาว ๓๐๙ เมตร ติดต่อกับที่ดินของเอกชน ตาม โฉนดที่ดินเลขที่ ๒๐๑๒,๑๐๑๗๙

          พื้นที่ตั้งวัดเป็นที่ราบและมีสวนป่าร่มรื่น ได้แบ่งเขตการก่อสร้างไว้เป็นสัดส่วน อาคารเสนาสนะต่าง ๆ มี อุโบสถกว้าง ๗.๕๐ เมตร ยาว ๒๖.๕๐ เมตร สร้าง พ.ศ. ๒๕๒๐ โครงสร้าง คอนกรีตเสริมเหล็ก ศาลาการเปรียญกว้าง ๑๕ เมตร ยาว ๒๖.๕๐ เมตร สร้าง พ.ศ. ๒๕๑๙ เป็นศาลาทรงไทย ๒ ชั้น ครึ่งตึกครึ่งไม้ กุฏิสงฆ์ จำนวน ๑๒ หลัง เป็นอาคารคอนกรีต ๒ ชั้น ๑ หลัง ครึ่งตึกครึ่งไม้ ๒ ชั้น ๑ หลัง และอาคารไม้ ๑๐ หลัง นอกจากนี้มีฌาปนสถาน และศาลาบำเพ็ญกุศลศพ สำหรับปูชนียวัตถุมี พระประธานในอุโบสถปางมารวิชัย มีพระนาม เรียกว่า “พระพุทธคุณวิจิตร” นอกจากนี้มีพระพุทธรูป ภ.ป.ร. พระอัครสาวกและรอยพระพุทธบาทจำลอง

ประวัติความเป็นมา

          วัดเพชรวรารามได้เริ่มสร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๗ โดยคณะพุทธศาสนิกชน ชาวบ้านกกเบน บ้านไทรงาม ตำบลสะเดียง อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบูรณ์ พร้อมด้วยประชาชนหมู่บ้านใกล้เคียง โดยได้ทำการบูรณะวัดพระแก้ว ซึ่งเป็นวัดร้างใกล้บ้าน ให้กลับเป็นวัดที่มีพระสงฆ์จำพรรษาขึ้นใหม่ อีกทั้งได้ขอพระสงฆ์จากพระครูสีตลาภิรัต (เคลือบ ถามโก) วัดสามัคคีวัฒนา อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ มีพระสงฆ์จำนวน ๕ รูป จากวัดสามัคคีวัฒนา มาจำพรรษา ณ วัดพระแก้ว ต่อมามีปัญหาเรื่องที่ดินวัดพระแก้ว

          นายสวัสดิ์ เพชระบูรณิน ซึ่งเป็นคนหนึ่งในคณะผู้ดำริสร้างวัด จึงได้นิมนต์พระสงฆ์จากวัดพระแก้ว ไปพำนักอยู่ในที่ดินอันเป็นสวนของตน ภายหลังได้มอบที่ดินเพื่อตั้งวัดเพชรวราราม ซึ่งอยู่ห่างจากวัดพระแก้ว ราวเมตรเศษ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๙๙ นายสวัสดิ์ เพชระบูรณิน จึงได้ดำเนินการขอสร้างวัด จนตั้งเป็นวัดเมื่อ วันที่ ๑๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๐๑ ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ ๓๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๐๒ ต่อมาได้รับฐานะเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ เมื่อ ๒๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๕

               วัดไพรสณฑ์ศักดาราม เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ ๙๑ ถนนพิทักษ์ ซอยปริยัติธรรม ตำบลหล่มสัก อำเภอหล่มสัก จังหวัดเพชรบูรณ์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย มีที่ดินตั้งวัดเนื้อที่ ๑๒ ไร่ ๓ งาน ๓๕ ตารางวา ตามโฉนดเลขที่ ๒๒๑ อาณาเขต ทิศเหนือติดต่อกับที่ดินของนางวรรณทอง ไชยสุวรรณ ทิศใต้ติดต่อกับซอยปริยัติธรรม ทิศตะวันออกติดต่อกับถนนพิทักษ์ และแม่น้ำแควป่าสัก ทิศตะวันตกติดต่อกับหมู่บ้านชาวหล่มสัก และถนนวจีสัตยารักษ์  และมีที่ธรณีสงฆ์ ๑ แปลง เนื้อที่ ๑ ไร่ ๑ งาน ๙๓ ตารางวา ตามโฉนดที่ดินเลขที่ ๒๒๑ หน้า ๒๑ 
               พื้นที่ตั้งวัดเป็นที่ราบและลาดเอียงไปทางทิศตะวันตก อาคารเสนาสนะต่าง ๆ มี พระ อุโบสถหลังใหม่กว้าง ๑๕ เมตร ยาว ๒๑ เมตร สร้าง พ.ศ. ๒๕๐๔ พระวิหารกว้าง ๔ เมตร ยาว ๙ เมตร ศาลาการเปรียญ (ศาลากิมฮวย วัฒนศักดิ์) สร้าง พ.ศ. ๒๕๒๓ กุฏิสงฆ์ จำนวน ๒๐ หลัง นอกจากนี้มีอาคารเรียนพระปริยัติธรรม ๒ หลัง ห้องสมุดแน่งน้อย หอสวดมนต์ อาคารที่ทำการเจ้าคณะจังหวัด สภาบริหารคณะสงฆ์จังหวัด ศาลาธรรมสังเวช และฌาปนสถาน บูชนียวัตถุนอกจากพระพุทธรูป พระประธาน ซึ่งมีขนาดและปางต่าง ๆ แล้ว ยังมีอนุสาวรีย์ ของอดีตเจ้าอาวาสรูปที่ ๑ และที่ ๒

ประวัติความเป็นมา

               วัดไพรสณฑ์ศักดาราม พระอารามหลวง เดิมชื่อ วัดป่า ตำบลวัดป่า อำเภอวัดป่า จังหวัดหล่มสัก วัดป่าสร้างเมื่อราม พ.ศ. ๒๓๘๒ พระสุริยวงศาชนสงครามรามภักดีกรมพาหะ (คง) เจ้าเมืองหล่มสักคนแรกสร้างเป็นวัดคู่บ้านคู่เมือง เพื่อใช้เป็นสถานที่ถือน้ำพิพัฒน์สัตยาวัดป่ามีประวัติเกี่ยวข้องทาง ประวัติศาสตร์ ซึ่งจำเป็นต้องเล่าถึงปะวัติความเป็นมาของบ้านเมืองพอสมควรเพื่อจะได้ทราบประวัติโดยแจ่มแจ้งชัดเจน เมืองหล่มเก่าเดิมชื่อ “เมืองล่ม” หรือ “เมืองลุ่ม” หรือ “เมืองหล่ม” ซึ่งมีหลักฐานอ้างอิงปรากฏในศิลาจารึกของพ่อขุนรามคำแหงมหาราชว่า เมืองล่มนี้มิใช่เป็นเมืองที่ทางราชการตั้งขึ้น แต่เป็นเมืองที่เกิดขึ้นโดยประชาชนร่วมกันสร้าง เราจะเป็นได้ว่านิสัยของคนเมืองหล่มเก่าพร้อมเพรียงกันอย่างน่าชมเชย สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่าพวกราษฎรชาวศรีสัตนาคนหุต ได้มาพำนักอยู่ก่อนแล้วก่อสร้างเจดียสถานไว้สำหรับเพื่อนบ้าน เหตุที่พากันมาอยู่สร้างเมืองลุ่มนี้ ก็เพราะหนีภัยต่างๆ เมืองจำนวนคนเพิ่มขึ้นก็เกิดเป็นบ้านเมือง ในที่สุดเกิดมีผู้ปกครองแต่ไม่ได้เรียกว่าเจ้าเมือง ใช้คำเมืองเรียกว่า “อุปฮาด” ตามภาษาพื้นเมืองที่ใช้กันเป็นชื่อตำแหน่งเจ้าเมืองของชาวศรีสัตนาคนหุต เมืองลุ่มนี้มาปรากฏมีความสำคัญในประวัติศาสตร์ขึ้น เมื่อเกิดมีกบฏเจ้าอนุเวียงจันทน์ส่งเจ้าราชวงศ์คุมกองทัพกบฏส่วนหนึ่งมายึด เมืองลุ่ม อุปอาด เจ้าเมืองลุ่มมีกำลังน้อย จึงต้องยอมสวามิภักดิ์ต่อเจ้าราชวงศ์ เมื่อกองทัพพระยาอภัยภูธรกับพระยาพิชัยไอถึงเมืองลุ่ม นายคงชาวพื้นเมืองลุ่มได้อาสานำทัพพระยาอภัยภูธรกับพระยาพิชัยไปถึงเมือง หนองบัวลำภู ทัพไทยจับเจ้าเมืองหรืออุปฮาดเมืองลุ่มได้แล้วสำเร็จโทษ ตำแหน่งอุปฮาดจึงว่างลง ทางราชการพิจารณาความชอบของนายคง ผู้กล้าหาญและซื่อสัตย์ต่อความดีเห็นว่าควรบำเหน็จรางวัลด้วยตำแหน่งอุปฮาด และบรรดาศักดิ์ให้สูงขึ้น ดังนั้นนายคงจึงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ว่า “พระยาสุริยวงศาชนสงครามรามภักดีวิริยกรมพาหะ”

               พระสุริยวงศาหรือนายคงนี้  ขณะเดินทางจากกรุงเทพฯมายังเมืองลุ่มหรือหล่มได้ผ่านบ้านท่ากกโพธิ์  ซึ่งอยู่ใต้เมืองหล่มลงมาเห็นว่าดินแดนแห่งนี้อุดมสมบูรณ์   เป็นชัยภูมิอันเหมาะที่จะเป็นเมืองอะไรได้สักเมืองหนึ่ง  จึงมาตั้งสร้างเมืองขึ้นใหม่ที่บ้านท่ากกโพธิ์  ซึ่งอยู่ฝั่งซ้ายของแม่น้ำแควป่าสัก  จึงให้ชื่อว่า “หล่มสัก”   ราว  พ.ศ. ๒๓๔๐  ตรงกับรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว  เมืองหล่มสักได้ยกฐานะขึ้นเป็นจังหวัดในนามว่า “จังหวัดหล่มสัก”  ส่วนอำเภอในเมืองให้ชื่อว่า  “อำเภอวัดป่า” เจ้าเมืองหล่มสักคนแรก คือพระสุริยวงศาชนสงครามรามภักดีวิริยกรมพาหะ (คง)  เป็นคนเอาใจใส่ในหน้าที่น่าสรรเสริญกอร์ปทั้งเป็นผู้มีจิตใจฝักใฝ่เอา ภารธุระในทางพระพุทธศาสนาเป็นอย่างดี  จะเห็นได้สมัยที่มาสร้างเมืองขึ้นใหม่

               ราวพุทธศักราช  ๒๓๘๒  ได้สร้างวัดนี้ขึ้นเป็นวัดของทางราชการสำหรับใช้เป็นที่ถือน้ำพิพัฒน์สัตยา  ชาวบ้านนิยมเรียกว่า “วัดป่า” สร้างขึ้นฝั่งขวาริมแม่น้ำป่าสัก  พระสุริยวงศาฯ ได้สร้างกุฏิขึ้น  ๒  หลัง  ศาลา  ๑  หลัง  โบสถ์  ๑  หลัง  ๑    วิหาร   ๑  หลังหมายเหตุ  จังหวัดหล่มสักได้ยุบเป็นอำเภอชั้นเอก     เมื่อ  พ.ศ.๒๔๗๕  สมัยเปลี่ยนแปลงการปกครองและเศรษฐกิจตกต่ำ
               ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา  เมื่อวันที่ ๓๑ เดือน มกราคม พ.ศ. ๒๕๐๕   เขตวิสุงคามสีมา กว้าง ๔๐ เมตร ยาว ๘๐ เมตร ประกาศราชกิจจานุเบกษา วันที่  ๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๐๕  ได้รับยกวัดราษฎร์เป็นพระอารามหลวง   ชั้นตรีชนิดสามัญ    นับตั้งแต่วันที่   ๓๑  สิงหาคม  พ.ศ.๒๕๒๒ ตามประกาศกระทรวงศึกษาธิการลงวันที่   ๒๘   กันยายน   พ.ศ.๒๕๒๒     ประกาศราชกิจจานุเบกษาวันที่ ๑๖  ตุลาคม  ๒๕๒๒

 การศึกษา
 - มีโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกธรรม เปิดสอนเมื่อ      พ.ศ. ๒๔๗๗
 - มีโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี เปิดสอนเมื่อ      พ.ศ. ๒๔๘๙
 - มีโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา เปิดสอนเมื่อ      พ.ศ. ๒๕๑๙
 - มีมหาวิทยาลัยระดับอุดมศึกษา เปิดสอนเมื่อ      พ.ศ. ๒๕๔๔

 การเผยแผ่พระพุทธศาสนา 
 - มีสภาสังคมสงเคราะห์ หน่วยที่ ๑๐๑ แต่งตั้งเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๙
 - มีหน่วยอบรมประจำตำบล (อปต) แต่งตั้งเมื่อ  พ.ศ. ๒๕๖๕

          ที่ดินที่ตั้งวัด มีเนื้อที่ ๔๓ ไร่ ๐ งาน ๗๑.๐๐ ตารางวา โฉนดที่ดิน เลขที่ ๔๖๗๘๖ อาณาเขต ทิศเหนือ   จด ทางสาธารณะ  ทิศใต้   จดทางสาธารณะ ทิศตะวันออก  ทางถนนสายวิเชียรบุรี-บึงกระจับ ทิศตะวันตก   จด ทางสาธารณะ ที่ธรณีสงฆ์ จำนวน ๒ แปลง

๑. โฉนดที่ดิน เลขที่ ๔๙๒๒๑   มีเนื้อที่ ๓ ไร่ ๓ งาน ๘๖.๓๐ ตารางวา        

๒. โฉนดที่ดินเลขที่  ๒๒๕๐๓     มีเนื้อที่ ๔ ไร่ ๐ งาน ๐๐ ตารางวา  

อาคารเสนาสนะ ประกอบด้วย
- อุโบสถ คสล. กว้าง ๑๐ เมตร   ยาว ๒๕ เมตร  สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๒๒    
- ศาลาการเปรียญสองชั้น คสล. กว้าง ๒๘ เมตร ยาว ๕๖ เมตร  สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๐ 
- กุฏิสงฆ์ จำนวน   ๓๐ หลัง คสล.  ๑๔  หลัง   ครึ่งตึกครึ่งไม้ จำนวน    ๑๖   หลัง
- วิหาร คสล. กว้าง ๑๐ เมตร  ยาว ๑๕ เมตร  สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๖๐ 
- ศาลาอเนกประสงค์ คสล. กว้าง    ๒๗    เมตร  ยาว  ๖๐ เมตร  สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๖๐

มีอาคารเสนาสนะต่างๆ ดังนี้ 
- ฌาปนสถาน จำนวน     ๑     หลัง    หอระฆัง   จำนวน     ๑     หลัง  หอกลอง    จำนวน ............ หลัง  
- โรงครัว       จำนวน    ๑      หลัง    เรือนเก็บพัสดุ จำนวน    ๒    หลัง    เรือนรับรอง   จำนวน  ๑  หลัง  
 

ปูชนียวัตถุ มี
 - พระประธานประจำอุโบสถ ปางมารวิชัย ขนาดหน้าตัก กว้าง ๓๙ นิ้ว  สูง ๘๐ นิ้ว  สร้างเมื่อ พ.ศ.    ๒๕๒๒ 
 - พระประธานประจำศาลาการเปรียญ ปางสมาธิ ขนาดหน้าตัก กว้าง ๙๐ นิ้ว  สูง ๒๐๐ นิ้ว  สร้างเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๐ 
ปูชนียวัตถุอื่นๆ พระบรมสารีริกธาตุ , พระพุทธรูปปางจักรพรรดิ  

ประวัติความเป็นมา

          วัดประชานิมิต ตั้งวัดเมื่อวันที่ ๒๒ เดือนตุลาคม พ.ศ. ๒๕๑๖  
          วัดประชานิมิต ตั้งอยู่ที่ ๓๔๒ หมู่ที่ ๗ บ้านหนองไข่น้ำ ตำบลท่าโรง อำเภอวิเชียรบุรี จังหวัดเพชรบูรณ์ ในเขตเทศบาลเมืองวิเชียรบุรี สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย รอบบริเวณวัดมีหมู่บ้านที่ตั้งอยู่บริเวณเดียวกันคือ บ้านนาไร่เดียว หมู่ที่ ๖, ๑๐, ๑๑ ส่วนบ้านหนองไข่น้ำ แบ่งออกเป็น ๓ หมู่ คือ หมู่ที่ ๗, ๙, ๑๕ เดิมชาวบ้านเรียกว่า “วัดหนองสองห้อง” เพราะมีสระน้ำ ๒ สระ แต่ไม่ปรากฏหลักฐานว่าขุดตั้งแต่เมื่อใด
ทั้ง ๖ หมู่บ้านจะร่วมกันทำบุญที่วัดประชานิมิต เริ่มสร้างวัดครั้งแรกเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๕๐๒ กระทรวงศึกษาธิการได้ประกาศตั้งเป็นวัดในพระพุทธศาสนาเมื่อวันที่ ๒๒ ตุลาคม ๒๕๑๖ ประกาศในพระราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ ๙๐ ตอนที่ ๑๔๒ วันที่ ๑๓ พฤศจิกายน ๒๕๑๖ โดยมีนายบุญมา พรหมสูงเนิน
เป็นผู้ดำเนินการขอสร้างวัดและตั้งวัด ตามโฉนดเลขที่ ๔๒๗๘๖ มีเนื้อที่ ๔๓ ไร่ ๗๑ ตารางวา ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ ๗ พฤศจิกายน ๒๕๒๒ ประกาศในพระราชกิจจานุเบกษา เล่มที่ ๙๖ ตอนที่ ๑๘๖ วันที่ ๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๒๒        
          ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา เมื่อวันที่ ๗ เดือน พฤศจิกายน พ.ศ.    ๒๕๒๒  เขตวิสุงคามสีมา กว้าง ๔๐ เมตร ยาว ๘๐ เมตร
 เดิมชาวบ้านเรียกว่า “วัดหนองสองห้อง” เพราะมีสระน้ำ ๒ สระ แต่ไม่ปรากฏหลักฐานว่าขุดตั้งแต่เมื่อใดทั้ง ๖ หมู่บ้านจะร่วมกันทำบุญที่วัดประชานิมิต เริ่มสร้างวัดครั้งแรกเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๕๐๒ กระทรวงศึกษาธิการได้ประกาศตั้งเป็นวัดในพระพุทธศาสนาเมื่อวันที่ ๒๒ ตุลาคม ๒๕๑๖  

การศึกษา
 - มีโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกธรรม เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๒ 
 - มีโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๐ 
 - มีโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกสามัญศึกษา เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๙  
การเผยแผ่พระพุทธศาสนา
 - มีสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัด (สธจ.) แห่งที่   ๓   แต่งตั้งเมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๐  ได้รับรางวัล    

          ๑) วัดพัฒนาตัวอย่าง เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๐     
           ๒) ชุมชนคุณธรรมต้นแบบจังหวัดเพชรบูรณ์ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๖๒ จาก กรมการศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม     

การบริหารและการปกครอง ลำดับเจ้าอาวาสตั้งแต่อดีต-ปัจจุบัน
รูปที่ ๑  พระครูอดุลพัชราภรณ์ (อำคา  ถาวโร)       ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๑๖ - ปัจจุบัน     พระอุปัชฌาย์ที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดเพชรบูรณ์

               เดิมที่ดินบริเวณนี้เป็นของคุณภาวิณี โชติกูล และ คุณอุไร โชติกูล ด้วยความที่มีจิตศรัทธาจึงซื้อที่ดินถวาย ๒๕ ไร่ ต่อมาผู้จิตศรัทธาเข้าร่วมถวายกันเพิ่ม จนมีที่ดินรวม ๙๑ ไร่ ในปี พ.ศ. ๒๕๔๗ ได้มีการจัดสร้าง พระเจดีย์พระธาตุผาซ่อนแก้ว สิริราชย์ธรรมนฤมิตร หลังจากที่หลวงพ่อปารมี สุรยุทโธ (หลวงพ่อยงยุทธ) และพระอาจารย์อำนาจ โอภาโส ได้ไปผาซ่อนแก้วเพื่อปฏิบัติธรรม โดยมีเพียงกระต๊อบมุงจากเล็ก ๆ เป็นกุฏิ ๒ หลังเท่านั้น หลังจากนั้นญาติธรรมก็มาช่วยกัน พุทธสถานที่ห่มคลุมด้วยไม้ต้น ไม้ดอกนานาพันธุ์จากผู้นำมาบริจาค ที่พักปฏิบัติธรรม ๔๔ หลัง กุฏิ ๑๙ หลัง ศาลาอเนกประสงค์ ศาลาปฏิบัติธรรม ๔ ชั้น และเจดีย์พระธาตุ ๙ ชั้น ญาติธรรมรวมทั้งครูบาอาจารย์เห็นด้วย และสนับสนุนให้สร้างเจดีย์ ณ บริเวณสูงสุดของวัดขึ้นเป็นพุทธบูชาและประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ วัดในขณะนั้นมีชื่อว่า พุทธธรรมสถานผาซ่อนแก้ว ต่อมาจัดตั้งเป็นวัดชื่อ วัดพระธาตุผาแก้ว เมื่อวันที่ ๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ ได้เปลี่ยนชื่อมาเป็น "วัดพระธาตุผาซ่อนแก้ว" เมื่อวันที่ ๓๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๖ เพื่อให้สอดคล้องกับบริเวณที่ตั้ง ซึ่งแต่เดิมชาวบ้านเรียกกันว่า ผาซ่อนแก้ว วัดได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๕๖

ลักษณะเด่น

               อาคารเสนาสนะของวัดมีความโดดเด่นสะดุดตา มีการสร้างเจดีย์บนภูเขาของผาซ่อนแก้ว ใช้เครื่องเบญจรงค์ เครื่องประดับ ลูกปัด ลูกแก้ว กระเบื้องสี มาตกแต่งพื้นผิวของพระธาตุ และพื้นโดยรอบ ยังมีการซ่อนปริศนาธรรมไว้ด้วย วัดมีมหาวิหารพระพุทธเจ้า ๕ องค์ ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ และมีจุดชมวิวบนเขาค้อ สำหรับบริเวณสำหรับผู้ปฏิบัติธรรม ได้แก่ อาคารสัจปารมี กุฏิที่พัก เรือนไทย และหอฉัน

                    วัดมหาธาตุมีพระเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์แบบสุโขทัย สูงประมาณ 4 วาเศษ สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่าวัดนี้คงสร้างมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย เมื่อปี พ.ศ. 2510 ทางกรมศิลปกรได้บูรณะพระเจดีย์องค์นี้ ได้ขุดพบลานทองจารึกในพระเจดีย์องค์ใหญ่หลังพระอุโบสถ และได้นำโบราณวัตถุที่บรรจุเจดีย์นั้นขึ้นมาด้วย มีสิ่งหนึ่งที่ได้มาพร้อมกับพระเครื่อง พระบูชา เป็นรูปช้าง รูปหมู ในท้องหมูมีลานทองจาลึกอยู่ 3 แผ่น มีข้อความตามจารึกว่า "พระเจ้าเพชรบุรเป็นลูกพระญาอนรงปรดิสถาแล" เขียน เป็นคำปัจจุบันได้ "พระ เจ้าเพชรบุรเป็นลูก พระยาอันรงประดิษฐานไว้"จึงทำให้เราทราบว่า"เพชรบูรณ์"แต่เดิมนั้นเป็น "เพชรบุร"

ลักษณะเด่น

                                                     -  เป็นวัดเก่าแก่ คาดว่าสร้างตั้งแต่สมัยสุโขทัย
                                                 -  มีเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ แบบสุโขทัย
                                                 -  เป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูป 2 องค์ คือ หลวงพ่องามและหลวงพ่อเพชร
                                                 -  มีฐานะเป็นพระอารามหลวง

ประวัติ

                                                   นับตั้งแต่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ได้เสด็จดับขันธ์ปรินิพพาน ที่เมืองกุสินาราราชธานี ตราบเท่าจนถึงถวายพระเพลิงเป็นที่เรียบร้อยแล้ว กษัตริย์เมืองต่าง ๆ มีความประสงค์จะได้พระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธองค์ จึงพากันมายังเมืองกุสินารา เป็นเหตุให้เกิดการยื้อแย่งพระบรมสารีริกธาตุ จนในที่สุดโทณพราหมณ์ ได้ทำหน้าที่ตัดสินความ และได้จัดแบ่งพระบรมสารีริกธาตุให้โดยยุติธรรม เรื่อง นี้ เป็นเหตุหนึ่ง ที่ทำให้เกิดนิยมเคารพบูชา โดยคิดว่าเมืองไหนที่มีพระบรมสารีริกธาตุ เมืองนั้นจะมีความเป็นสิริมงคลแก่ประชาชน ตามความในมงคลข้อว่า เมื่อ พุทธปรินิพพานล่วงไปแล้วได้ประมาณ 300 ปีเศษ พระสมณทูตสองรูป คือพระโสณและพระอุตตระ ได้นำพระพุทธศาสนาเข้ามาเผยแผ่ในท้องที่เขตสุวรรณภูมิ คนไทยและคนชาติอื่น ๆ ในเอเซียอาคเนย์ต่างก็ตื่นตัว และยอมรับนับถือพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติ และถือคติเหมือนอินเดีย คือแต่ละประเทศ จะต้องมีสิ่งที่เป็นสัญลักษณ์สำคัญ ได้แก่ พระบรมสารีริกธาตุ จึง ถือเป็น คตินิยมของคนไทยในสมัยต่อมาว่า ตรงไหนที่เป็นเมือง ตรงนั้นจะต้องมีพระบรมสารีริกธาตุประจำเมือง โดยถือว่าเป็นองค์แทนของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้เป็นประมุขของพระพุทธศาสนา แต่ดูเหมือนจะมีได้เฉพาะแต่พระมหากษัตริย์ผู้ครองเมืองเท่านั้น สามัญชนหามีได้ไม่ พระบรมสารีริกธาตุ เป็นของควรแก่สักการะบูชาอย่างสูง คือเป็นของสูงสุด ไม่เหมาะสมที่จะครอบครองไว้เป็นส่วนตัว จำเป็นที่จะต้องประดิษฐานไว้ ณ สถานที่อันเหมาะสมพระเกียรติ เพื่อให้เป็นที่สักการบูชาของประชาชนทั่วไปทั้งเมืองเมื่อ จะ สร้างพระเจดีย์ เพื่อประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ก็ควรที่จะต้องอยู่ในวัด จึงต้องมีการสร้างวัด ชื่อวัดก็จะต้องพิเศษกว่าวัดอื่น ๆ เพราะเป็นวัดสร้างถวายพระพุทธเจ้า และวัดดังกล่าวนี้ สมควรจะต้องอยู่ในวัง พร้อมกับให้ชื่อว่า วัดมหาธาตุ แปลว่า วัดเป็นที่ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุ ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ผู้ควรแก่การสักการะบูชายิ่งใหญ่ ถึงแม้บางเมือง จะมีชื่อแตกต่างกันไปบ้าง ก็ย่อมจะไม่ทิ้งความหมายเดิมเพราะอยู่ต่างเมืองที่ห่างไกลกัน เช่น วัดมหาตุ วัดธาตุ วัดบรมธาตุ วัดพระศรีรัตนะมหาธาตุ เป็นต้น จึงถือว่าเป็นขัตติยประเพณีการสร้างเมือง ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นสมัยสุโขทัยเป็นราชธานีว่า จะสร้างเมืองก็ต้องสร้างวัดมหาธาตุ ที่เรียกว่า สร้างวังสร้างวัด ตรงไหนมีเมือง ตรงนั้นก็จะต้องมีวัดมหาธาตุเช่นวัดมหาธาตุเมืองศรีสัชชนาลัย เมืองสุโขทัย เมืองพิษณุโลก เป็นต้น