ตามกฎกระทรวงการสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย และการยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา

พ.ศ. ๒๕๕๙ (หมวด ๗)

          วัดร้าง คือ วัดที่ไม่มีพระภิกษุอยู่พักอาศัย และในระหว่างที่ยังไม่มีการยุบเลิกวัด ให้สำนักงาน พระพุทธศาสนาแห่งชาติ มีหน้าที่ปกครองดูแลรักษาวัดนั้น รวมทั้งที่วัด ที่ธรณีสงฆ์ และทรัพย์สินของวัด นั้นด้วย การยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา ให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กำหนดใน กฎกระทรวง ดังนั้น การจะฟื้นฟูบูรณะปฏิสังขรณ์วัดร้างให้กลับเป็นวัดมีพระสงฆ์ เพื่อประโยชน์ในการ ประกอบศาสนกิจบำเพ็ญกุศลของพุทธศาสนิกชนอีกครั้ง จึงสามารถกระทำได้ โดยต้องดำเนินการให้เป็นไป ตามหลักเกณฑ์ ขั้นตอน และวิธีการที่กำหนด ดังนี้

          หลักเกณฑ์การขอยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา

๑. วัดร้างนั้นต้องดำเนินการขอปฏิสังขรณ์วัดร้าง และมหาเถรสมาคมมีมติเห็นชอบ

๒. เมื่อมหาเถรสมาคมมีมติเห็นชอบให้ปฏิสังขรณ์ได้ ให้ดำเนินการยกวัดร้างฯ เป็นขั้นตอนต่อไป

๓. วัดร้างนั้นได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์จนมีเสนาสนะเป็นหลักฐานมั่นคง และอยู่ในสภาพที่ สมควรพร้อมที่จะเป็นที่พำนักและจำพรรษาของพระภิกษุสงฆ์และการประกอบศาสนกิจ

๔. มีประชาชนในท้องถิ่นจำนวนมากพอที่จะทำนุบำรุงส่งเสริมให้วัดเจริญได้

๕. ตั้งอยู่ห่างจากวัดที่มีพระภิกษุอยู่จำพรรษาไม่ต่ำกว่า ๒ กิโลเมตร เว้นแต่จะมีเหตุอันสมควร

๖. มีที่ดินพอที่จะขยายให้วัดเจริญได้ซึ่งไม่น้อยกว่า ๖ ไร่ เว้นแต่จะมีเหตุจำเป็น

๗. มีหลักฐานแสดงว่าผู้บูรณปฏิสังขรณ์วัดร้างนั้นได้จัดให้มีพระภิกษุมาพำนักอยู่ และจำพรรษาในวัดได้ไม่น้อยกว่า ๔ รูป

๔. เจ้าคณะปกครองสงฆ์ และเจ้าหน้าที่ฝ่ายบ้านเมือง พิจารณาเห็นสมควร

๙. มีชื่อปรากฏในทะเบียนที่ดินศาสนสมบัติกลางและวัดร้าง และไม่มีการจัดประโยชน์ในพื้นที่

ตามกฎกระทรวงการสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย และการยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา

พ.ศ. ๒๕๕๙ (หมวด ๕)

หลักเกณฑ์การยุบเลิกวัด

     ๑. เป็นวัดที่มีสภาพเสื่อมโทรม หรือมีเหตุอื่นอันไม่สมควรจะเป็นวัตต่อไป

     ๒. เป็นวัดร้างที่สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติเห็นสมควรยุบเลิก

     ๓. ต้องดำเนินการให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ ขั้นตอน และวิธีการที่กำหนด

ตามกฎกระทรวงการสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย และการยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา

พ.ศ. ๒๕๕๙ (หมวด ๖)

     วิสุงคามสีมา คือที่ดินที่แยกต่างหากจากที่ดินของบ้านเมือง เป็นเขตพื้นที่ที่พระเจ้าแผ่นดินพระราชทาน แก่สงฆ์เพื่อกระทำสังฆกรรมได้ตามพระธรรมวินัย ซึ่งภายในวิสุงคามสีมานิยมสร้างอุโบสถไว้สำหรับการทำสังฆกรรม ของสงฆ์ดังกล่าว วัดที่ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาจึงเป็นวัดที่สมบูรณ์ในพระพุทธศาสนา

แนวทางในการขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา

๑. เป็นวัดที่ถูกต้องตามกฎหมาย

๒. มีชื่อ ที่อยู่ และปีที่ตั้งวัดถูกต้อง ปรากฏอยู่ในทะเบียนวัดของสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ

๓. มีอาคารเสนาสนะเป็นหลักฐานถาวร และมีพระภิกษุอยู่พำนักอยู่ประจำไม่น้อยกว่า ๕ รูป ติดต่อกันเป็นเวลาไม่น้อยกว่า ๕ ปี แต่ระยะเวลา ๕ ปี มิให้ใช้บังคับแก่วัดที่สร้าง  อุโบสถเรียบร้อยแล้ว

๔. ที่ดินที่ตั้งวัดเป็นกรรมสิทธิ์ของวัด โดยมีเอกสารแสดงกรรมสิทธิ์หรือสิทธิครอบครองที่ดินเป็นชื่อวัต อย่างถูกต้อง กรณีที่ดินที่ตั้งวัดเป็นที่ดินของทางราชการ ต้องมีหนังสืออนุญาตให้ใช้ประโยชน์ในที่ดินเพื่อสร้างวัด ซึ่งหน่วยงานที่ดูแลรักษาที่ดินนั้นเป็นผู้ออกให้

๕. ได้รับความเห็นชอบจากเจ้าคณะตำบล เจ้าคณะอำเภอ นายอำเภอ เจ้าคณะจังหวัด ผู้ว่าราชการ จังหวัด เจ้าคณะภาค และเจ้าคณะใหญ่

ขั้นตอนการดำเนินการขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา

๑. เจ้าอาวาสเสนอรายงานขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา ตามแบบ (ศถ. ๗) ไปยังผู้อำนวยการ สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัด

๒. ให้ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดขอความเห็นจากเจ้าคณะตำบล เจ้าคณะอำเภอนายอำเภอ และเจ้าคณะจังหวัดที่เกี่ยวข้อง

๓. ให้ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดเสนอรายงานพร้อมความเห็นต่อผู้ว่าราชการจังหวัด

๔. ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเสนอรายงานพร้อมความเห็นไปยังเจ้าคณะภาค เจ้าคณะใหญ่ และ ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ

๕. เมื่อสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติได้รับเรื่องแล้วจะดำเนินการตรวจสอบเอกสารหลักฐานของ แต่ละวัดให้ถูกต้องครบถ้วน จากนั้นรวมรวมและจัดทำบัญชีรายชื่อวัดเสนอขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา ประจำงวด (งวดการเสนอแต่ละครั้งขึ้นอยู่กับช่วงเวลาการรับพระราชทานวิสุงคามสีมาในแต่ละงวด) พร้อมทั้ง ข้อมูลวัดประกอบเสนอประจำงวด

๖. ให้ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ เสนอรายงานกราบทูลสมเด็จพระสังฆราช เพื่อทรงอนุมัติ

๗. สมเด็จพระสังฆราช ทรงพิจารณาให้ความเห็นชอบแล้ว สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ นำ เรียน นายกรัฐมนตรี ลงนามหนังสือเรียนเลขาธิการคณะรัฐมนตรี เพื่อนำความกราบบังคมทูล พระกรุณาโปรด เกล้าฯ ขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และประกาศในราชกิจจานุเบกษาต่อไป

๘. เมื่อมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ พระราชทานวิสุงคามสีมาให้แก่วัดต่าง ๆ แล้ว สำนักงาน พระพุทธศาสนาแห่งชาติ จัดทำสำเนาประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานวิสุงคามสีมาตามรายชื่อที่ได้รับพระราชทาน

๙. ให้ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติรายงานให้มหาเถรสมาคมทราบ

๑๐. ให้ผู้อำนวยการสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ แจ้งผู้ว่าราชการจังหวัด เจ้าคณะภาค และ จําคณะใหญ่ทราบ

๑๑. ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดแจ้งการประกาศการได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา ให้ผู้ขอรับพระราชทาน สงคามสีมา และเจ้าคณะจังหวัดทราบ

๑๒. ให้นายอำเภอท้องที่ที่วัดนั้นตั้งอยู่ดำเนินการปักหมายเขตที่ดินตามที่ได้รับพระราชทาน

ตามกฎกระทรวงการสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย และการยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา

พ.ศ. ๒๕๕๙ (หมวด ๔)

     การย้ายวัด คือการย้ายจากที่ดินที่ตั้งวัดเดิมไปตั้งในที่ดินแห่งใหม่ จะด้วยสาเหตุใดก็ตาม ที่ทำให้สถานที่ตั้งวัดเดิมเปลี่ยนแปลงไปในทางไม่เหมาะสมที่จะเป็นที่พำนักของพระภิกษุสงฆ์ และไม่สะดวกต่อการทำบุญบำเพ็ญกุศลของศาสนิกชน เช่นวัดประสบภัยทางธรรมชาติอยู่เนือง ๆ หรือราษฎรอพยพไปตั้งถิ่นฐานในที่แห่งใหม่ หรือถูกผลกระทบจากการสร้างอ่างเก็บน้ำ สร้างถนน เป็นต้น ซึ่งจำเป็นหรือสมควรจะย้ายวัดไปตั้งในที่แห่งใหม่เพื่อความเจริญมั่นคงแห่งวัดนั้น

หลักเกณฑ์การย้ายวัด

     ๑. สถานที่ตั้งวัดเดิมเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ไม่เหมาะสมที่จะเป็นที่พำนักของพระภิกษุสงฆ์หรือการประกอบศาสนกิจ

      ๒. การจัดหาที่ดินที่ตั้งวัด การย้ายทรัพย์สินของวัดและการก่อสร้างวัดใหม่ ให้เป็นหน้าที่ของผู้ขอย้ายวัด

     ๓. ที่ดินที่ตั้งวัดใหม่ต้องเป็นกรรมสิทธิ์ของวัด หากเป็นของเอกชนต้องมีเอกสารหลักฐาน แสดง การยกที่ดินให้เป็นที่ตั้งวัดให้ครบถ้วน ในการตั้งวัด หากเป็นที่ของราชการต้องได้รับอนุญาตจากหน่วยงานที่ดูแลพื้นที่นั้น

     ๔. ต้องมีจำนวนเงินและสัมภาระที่จะใช้ในการก่อสร้างวัดใหม่ หรือค่าผาติกรรมที่ได้รับทดแทน กรณีได้รับผลกระทบจากโครงการของทางราชการ

     ๕. ให้นำความในข้อ ๕ ข้อ ๖ ข้อ ๗ และข้อ ๘ ของกฎกระทรวงการสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย และการยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา พ.ศ. ๒๕๕๙ มาบังคับโดยอนุโลม

     ๖. กรณีที่ตั้งวัดเดิมเป็นที่ราชการ ให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติส่งคืนที่ดินนั้น แก่ส่วน ราชการหรือหน่วยงานของรัฐที่อนุญาตให้ใช้ที่ดิน

ตามกฎกระทรวงการสร้าง การตั้ง การรวม การย้าย และการยุบเลิกวัด การขอรับพระราชทานวิสุงคามสีมา และการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา

พ.ศ. ๒๕๕๙ (หมวด ๓)

     การรวมวัด คือการรวมวัดตั้งแต่สองวัดที่อยู่ใกล้ชิดกันให้เป็นวัดเดียว จะเป็นการรวมระหว่างวัดที่ มีพระภิกษุอยู่จำพรรษาเข้าด้วยกัน หรือรวมวัดร้างเข้ากับวัดที่มีพระภิกษุอยู่จำพรรษา ก็สามารถกระทำได้โดย ต้องดำเนินการให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ ขั้นตอน และวิธีการที่กำหนด

หลักเกณฑ์การรวมวัด

     ๑. ต้องเป็นการรวมระหว่างวัดที่มีพระภิกษุอยู่จำพรรษาเข้าด้วยกัน หรือรวมวัดร้างเข้ากับวัดที่มีพระภิกษุอยู่จำพรรษา ซึ่งวัดนั้น ๆ มีพื้นที่อยู่ใกล้กันหรือติดต่อกัน

     ๒. พื้นที่ของวัดร้างที่จะขอรวมวัดต้องเป็นพื้นที่ที่ปลอดภาระ ไม่มีการจัดประโยชน์

     ๓. วัดร้างที่จะขอรวมต้องมีชื่อปรากฏอยู่ในทะเบียนที่ดินศาสนสมบัติกลางและวัดร้าง

     ๔. เป็นการรวมเพื่อประโยชน์แก่การปกครองของคณะสงฆ์

     ๕. เป็นการรวมเพื่อประโยชน์แก่การทำนุบำรุงวัดให้เจริญยิ่งขึ้น

     ๖. เจ้าคณะปกครองสงฆ์เจ้าสังกัดจนถึงเจ้าคณะภาค และเจ้าหน้าที่ฝ่ายบ้านเมืองจนถึงผู้ว่าราชการจังหวัดเห็นสมควร

    ๗. กรณีที่ดินที่ตั้งวัดเป็นที่ดินของส่วนราชการ เมื่อมีการรวมวัดแล้วให้สำนักงานพระพุทธศาสนา แห่งชาติ แจ้งต่อส่วนราชการนั้น ทราบ

หลักเกณฑ์ในการขออนุญาตตั้งวัด
     ๑. สถานที่ตั้งวัดและเสนาสนะ จะต้องเป็นวัดที่สร้างขึ้นในสถานที่ตามแผนที่ แผนผัง และ เอกสารสิทธิที่ดินที่ได้รับอนุญาตให้สร้างวัดนั้น และต้องมีเสนาสนะสิ่งปลูกสร้างแล้วเสร็จ (ตามเงื่อนไข) เป็น หลักฐานมั่นคง เหมาะสมที่จะเป็นที่พำนักของพระภิกษุสงฆ์
     ๒. ชื่อวัด ในการเสนอรายงานขอตั้งวัด (ศถ.๓) จะต้องระบุชื่อวัดที่ขอตั้ง พร้อมชี้แจงเหตุผล ประกอบในรายงานขออนุญาตตั้งวัด ให้ชัดเจน กะทัดรัด เข้าใจง่ายมีความหมาย และชื่อที่ขอตั้งจะต้องผ่าน ความเห็นชอบทุกชั้นตามลำดับที่กำหนดในกฎกระทรวงฯ
     ๓. จำนวนพระภิกษุที่จะอยู่ประจำ มีจำนวนไม่น้อยกว่า ๓ รูป และให้เสนอชื่อผู้จะ เป็นเจ้าอาวาส พร้อมด้วยอายุ พรรษา สังกัดวัดเดิม (ตามหนังสือสุทธิ) โดยพระภิกษุที่จะเป็น เจ้าอาวาสจะต้องมีคุณสมบัติตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๐๕
     ๔. ผู้ขอตั้งวัดจะต้องเป็นบุคคลคนเดียวกับผู้ที่ได้รับอนุญาตให้สร้างวัด กรณีเป็นบุคคลอื่น จะต้องมีหนังสือมอบอำนาจให้ดำเนินการแทน
     ๕. เอกสาร หลักฐาน ทุกฉบับที่ประกอบเรื่องต้องเป็นเอกสารที่ถูกต้องครบถ้วน
     ๖. กรณีวัดตั้งอยู่ในที่ดินของผู้มีกรรมสิทธิ์ ให้ผู้มีกรรมสิทธิ์ หรือทายาท ดำเนินการโอนที่ดิน พร้อมทั้งอาคารและสิ่งปลูกสร้างให้แก่วัดที่ตั้งขึ้นภายใน ๙๐ วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งการให้ความเห็นชอบของ มหาเถรสมาคม
     ๗. กรณีวัดตั้งอยู่ในที่ดินของส่วนราชการหรือหน่วยงานของรัฐ ให้สำนักงานพระพุทธศาสนา แห่งชาติแจ้งการประกาศตั้งวัดให้ส่วนราชการหรือหน่วยงานของรัฐที่เป็นผู้อนุญาตให้ใช้ที่ดินที่วัดนั้นตั้งอยู่ทราบ
     ๘. ให้สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติแจ้งให้วัดที่ตั้งขึ้นในที่ดินของส่วนราชการหรือหน่วยงานของรัฐ ปฏิบัติตามเงื่อนไขการอนุญาตให้ใช้ประโยชน์ในที่ดินดังกล่าว